NEN 3140-keuring uitgelegd: wat moet jij doen als werkgever?

Wat is NEN 3140 en waarom raakt het jou?

Als werkgever ben je wettelijk verplicht om elektrische arbeidsmiddelen periodiek te laten keuren. Die verplichting staat in het Arbobesluit (art. 7.4a), maar de technische invulling ervan komt uit NEN 3140: de Nederlandse norm voor veilig werken aan en met elektrische installaties en arbeidsmiddelen.

NEN 3140 gaat niet alleen over grote machines. Een verlengkabel op de bouwplaats, een boormachine in de bedrijfsauto van je monteur, een lasapparaat in de werkplaats: allemaal vallen ze eronder. Werk jij in de installatiebranche, dan is de kans groot dat je tientallen tot honderden van dit soort arbeidsmiddelen in omloop hebt, verspreid over meerdere locaties of voertuigen.

Dat maakt het overzicht bewaren een uitdaging. Maar de verplichting bestaat ongeacht of je het bijhoudt of niet.

Wanneer is een keuring verplicht?

NEN 3140 maakt onderscheid tussen twee soorten keuringen: de visuele inspectie en de meting. Beide maken deel uit van de periodieke keuring van elektrische handgereedschappen en apparaten.

Hoe vaak? De norm schrijft geen vaste termijn voor, maar geeft richtlijnen afhankelijk van de gebruiksintensiteit en de omgeving. In de praktijk wordt voor handgereedschap in een industriële of installatieomgeving een keuringsinterval van 3 tot 12 maanden aangehouden. Een boormachine die dagelijks op bouwplaatsen wordt gebruikt, keurt je vaker dan een meetapparaat dat af en toe de kast uit komt.

Belangrijk: jij als werkgever bent verantwoordelijk voor het vaststellen van een passend interval. Doe je dat niet, en gebeurt er een ongeluk, dan kun je aansprakelijk worden gesteld.

Wat wordt er gekeurd?

Bij een NEN 3140-keuring van een elektrisch arbeidsmiddel wordt gekeken naar:

De visuele staat: beschadigingen aan snoer, stekker, behuizing.
De aardlekweerstand en isolatieweerstand (meting).
De polariteit en continuïteit van de aarding.
De werking van beveiligingen.

Een verlengkabel met een beschadigde mantel zakt direct voor de visuele inspectie. Een lasapparaat kan er van buiten goed uitzien, maar toch een te hoge lekstroom hebben. Alleen meten geeft dan uitsluitsel.

Wie mag een NEN 3140-keuring uitvoeren?

Dit is een vraag die veel werkgevers verkeerd beantwoorden. Niet iedereen mag zomaar elektrische keuringen uitvoeren. NEN 3140 vereist dat keuringen worden gedaan door of onder verantwoordelijkheid van een Vakbekwaam Persoon (VP) of een Voldoende Onderricht Persoon (VOP), afhankelijk van de aard van de handeling.

Voor de periodieke keuring van elektrische handgereedschappen geldt doorgaans dat een VOP dit mag uitvoeren, mits hij of zij is aangewezen door de werkgever en beschikt over de juiste instructie en meetmiddelen. Een externe keuringsinstantie inschakelen is ook een optie, maar niet altijd noodzakelijk voor klasse I-gereedschap.

Wat je niet mag, is de keuring delegeren aan iemand zonder aanwijzing en zonder protocol. “De monteur kijkt er even naar” is geen keuring in de zin van NEN 3140.

Wat moet je administreren?

Een keuring die niet is vastgelegd, heeft bij een audit geen waarde. De norm vereist dat je per gekeurd arbeidsmiddel bijhoudt:

Een unieke identificatie (serienummer, inventarisnummer of een QR-code).
De datum van de keuring.
De naam van de keurende persoon.
Het resultaat: goedgekeurd, afgekeurd of met opmerking.
De volgende keuringsdatum.

In de installatiepraktijk betekent dit dat je voor elke boormachine, elke verlengkabel en elk lasapparaat een eigen keuringshistorie bijhoudt. Dat kan in een Excel-sheet, maar dat schaalt slecht zodra je meer dan twintig arbeidsmiddelen hebt. Zeker als die verdeeld zijn over meerdere busjes of locaties.

Met digitaal keuren leg je keuringen vast op de telefoon, inclusief foto’s van bevindingen en automatisch gegenereerde keuringsrapporten. Zo heb je op elk moment een actueel overzicht, ook als een monteur onderweg een keuring uitvoert.

Wat gebeurt er bij een inspectie of VCA-audit?

Als de Inspectie SZW (voorheen Arbeidsinspectie) of een VCA-auditor langskomt, willen ze één ding zien: bewijs. Niet de intentie om te keuren, maar het keuringsregister. Ze controleren of:

Alle elektrische arbeidsmiddelen zijn opgenomen in een register.
Keuringen zijn uitgevoerd binnen de vastgestelde termijnen.
Afgekeurde middelen uit gebruik zijn genomen.
De keurende personen bevoegd waren.

Kan je dat niet aantonen, dan riskeer je een waarschuwing, een eis tot naleving of een boete. Bij een arbeidsongeval met een ongekeurd arbeidsmiddel is de aansprakelijkheidsvraag snel gesteld.

Voor bedrijven die als onderaannemer werken en VCA-gecertificeerd zijn of willen zijn, is een actueel keuringsregister geen keuze maar een harde eis. Simpelkeuren ondersteunt dit door per asset een complete historie bij te houden die je bij een audit direct kunt exporteren.

Bekijk hoe dat werkt voor installatiebedrijven op de branchepagina installatie.

Praktisch: hoe begin je?

Stel je hebt twintig monteurs, elk met een gereedschapskist. Dan begin je met een inventarisatie: welke elektrische arbeidsmiddelen zijn er, waar bevinden ze zich en wanneer zijn ze voor het laatst gekeurd? Veel bedrijven ontdekken bij deze stap dat een deel van het gereedschap nooit geregistreerd is, laat staan gekeurd.

Vanaf dat moment stel je per type arbeidsmiddel een keuringsinterval vast. Dat leg je vast in je systeem, samen met wie verantwoordelijk is voor de uitvoering. Daarna plan je de eerste ronde en zorg je dat keuringsresultaten direct worden vastgelegd, niet later op kantoor ingetypt.

De combinatie van materieelbeheer en digitaal keuren zorgt ervoor dat je registratie en keuringsplanning in één omgeving beheert. Nieuwe arbeidsmiddelen voeg je toe met een QR-code. Verlopen keuringen krijgen een signalering. Afgekeurde middelen markeer je als buiten gebruik, zodat een monteur ze niet ongemerkt toch meeneemt.

Eén vervolgstap

Weet je nu dat je keuringsadministratie niet op orde is, of wil je zien hoe digitaal keuren eruitziet in de praktijk? Plan een persoonlijke demo en bekijk hoe je NEN 3140-keuringen gestructureerd kunt aanpakken, zonder extra overhead voor je monteurs.